Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak (MMR) Aşısı Neden Önemlidir?
MMR aşısı, kızamık, kızamıkçık ve kabakulak hastalıklarına karşı koruma sağlayan kombine bir aşıdır. Bu üç hastalık da bulaşıcıdır ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Aşılama sayesinde bu hastalıklar büyük ölçüde kontrol altına alınmıştır ancak aşı kapsamının düşmesi salgınlara yol açabilmektedir.
Kızamık Nedir?
Kızamık son derece bulaşıcı viral bir hastalıktır. Havayolu ile yayılır ve enfekte kişiyle aynı odada bulunmak bile bulaşma için yeterlidir. Yüksek ateş, öksürük, burun akıntısı ve tüm vücutta döküntü ile karakterizedir. Komplikasyonları arasında zatürre, ensefalit (beyin iltihabı) ve ölüm sayılabilir. Gelişmekte olan ülkelerde hâlâ önemli bir ölüm nedenidir.
Kızamıkçık Nedir?
Kızamıkçık (rubella) genellikle hafif seyreden viral bir hastalıktır. Döküntü, ateş ve lenf bezi şişliği tipik belirtilerdir. Çocuklarda ve yetişkinlerde genellikle sorunsuz geçer. Ancak hamilelik sırasında geçirilirse konjenital rubella sendromuna neden olabilir. Bu sendrom bebekte sağırlık, körlük, kalp defektleri ve zihinsel engellilik yaratabilir.
Kabakulak Nedir?
Kabakulak tükürük bezlerinin şişmesiyle karakterize viral bir hastalıktır. Ateş, baş ağrısı ve yanak ile çene bölgesinde şişlik görülür. Çoğu vaka komplikasyonsuz iyileşir. Ancak menenjit, ensefalit, sağırlık ve erkeklerde testis iltihabı (orkitis) gibi komplikasyonlar gelişebilir. Orkitis nadiren kısırlığa yol açabilir.
MMR Aşısı Nedir?
MMR aşısı canlı atenüe (zayıflatılmış) virüsler içerir. Bu virüsler hastalık yapmaz ancak bağışıklık sistemini uyarır. Vücut antikor üretir ve gelecekte gerçek virüsle karşılaşıldığında koruma sağlar. Aşı çok etkilidir ve uzun süreli, çoğunlukla ömür boyu koruma sağlar.
Aşı Takvimi
Türkiye'de MMR aşısı ulusal aşı programında yer almaktadır. İlk doz 12. ayda yapılır. İkinci doz ilkokul birinci sınıfta (6 yaş) uygulanır. İki doz yüzde 97 oranında koruma sağlar. Salgın dönemlerinde 6-11 aylık bebeklere ek doz verilebilir. Aşısız yetişkinler de aşılanabilir.
Aşının Etkinliği
MMR aşısı son derece etkilidir. Kızamığa karşı tek dozda yüzde 93, iki dozda yüzde 97 koruma sağlar. Kabakulağa karşı tek dozda yüzde 78, iki dozda yüzde 88 etkilidir. Kızamıkçığa karşı tek doz yüzde 97 koruma sağlar. İki doz aşı tam koruma için önerilir.
Sürü Bağışıklığı
Yüksek aşılama oranları sürü bağışıklığı oluşturur. Toplumun büyük çoğunluğu bağışık olduğunda hastalık yayılamaz. Bu durum aşı olamayanları (bebekler, bağışıklığı baskılanmış kişiler) da korur. Kızamık için sürü bağışıklığı eşiği yüzde 95 civarındadır. Aşı karşıtlığı bu dengeyi bozabilir.
Aşı Güvenliği
MMR aşısı güvenlidir ve milyarlarca doz uygulanmıştır. Yaygın yan etkiler enjeksiyon yerinde ağrı, hafif ateş ve döküntüdür. Bu yan etkiler geçicidir. Ciddi yan etkiler çok nadirdir. Anafilaksi riski milyonda birden azdır. Ateşli nöbet riski çok düşüktür ve kalıcı hasar bırakmaz.
Otizm İddiası
1998'de yayınlanan ve MMR aşısını otizmle ilişkilendiren çalışma tamamen çürütülmüştür. Araştırmacı tıbbi lisansını kaybetmiş ve makale geri çekilmiştir. Sonraki kapsamlı araştırmalar hiçbir bağlantı bulmamıştır. Milyonlarca çocuğu içeren çalışmalar aşının otizme neden olmadığını kanıtlamıştır. Bu yanlış bilgi aşı kapsamını düşürmüş ve salgınlara yol açmıştır.
Aşı Olamayan Gruplar
Bazı kişiler MMR aşısı yaptırmamalıdır. Canlı aşı bileşenlerine karşı ciddi alerji öyküsü kontrendikasyondur. Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler (bazı kanser tedavileri, organ nakli) aşılanmamalıdır. Hamilelik döneminde aşı yapılmaz, aşıdan sonra 4 hafta gebelikten kaçınılmalıdır. Akut ateşli hastalıkta aşı ertelenebilir.
Yetişkinlerde Aşılama
Çocuklukta aşılanmamış yetişkinler aşı yaptırmalıdır. 1957 öncesi doğanlar hastalığa maruz kalmış ve bağışıklık kazanmış kabul edilir. Sağlık çalışanları, öğretmenler ve seyahat edenler özellikle aşılanmalıdır. Hamilelik planlayan kadınlar kızamıkçık bağışıklığı açısından kontrol edilmelidir.
Aşı Sonrası Ne Beklenir?
Aşı sonrası hafif belirtiler normal kabul edilir. Enjeksiyon yerinde ağrı ve kızarıklık olabilir. Bir hafta sonra hafif döküntü görülebilir. Düşük dereceli ateş olabilir. Bu belirtiler hastalık olmadığının, bağışıklık sisteminin çalıştığının göstergesidir. Ateş düşürücü ve dinlenme yeterlidir.
Aşı Reddi ve Sonuçları
Aşı kapsamının düşmesi salgınlara yol açmaktadır. Avrupa ve Amerika'da kızamık salgınları yaşanmıştır. Aşılanmamış topluluklar en çok etkilenmektedir. Çocuklar hastaneye yatmakta, bazıları kalıcı hasar görmekte ve ölümler olmaktadır. Aşı kararı sadece bireyi değil, toplumu da etkiler.
Seyahat ve Aşı
Yurt dışı seyahatte aşı durumu gözden geçirilmelidir. Kızamık bazı bölgelerde hâlâ yaygındır. Seyahat öncesi eksik dozlar tamamlanmalıdır. Bebeklere 6 aydan itibaren seyahat dozu verilebilir. Seyahat sağlığı danışmanlığı alınmalıdır.
Sonuç olarak, MMR aşısı kızamık, kızamıkçık ve kabakulağa karşı güvenli ve etkili koruma sağlar. Bu hastalıklar ciddi komplikasyonlara yol açabilir ve aşılama en iyi korumadır. Aşı programına uyum hem çocuğunuzu hem toplumu korur. Bilimsel olmayan iddialara itibar etmeyin ve aşı takvimini takip edin.