Kadınlarda CYBH Taraması Ne Zaman Yapılmalıdır?
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar kadın sağlığını ciddi şekilde etkileyebilen ve erken tespit edilmediğinde kısırlık, kronik pelvik ağrı ve bazı kanser türleri gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilen enfeksiyonlardır. Birçok cinsel yolla bulaşan enfeksiyon belirti vermeden ilerleyebildiğinden düzenli tarama erken tanı ve tedavi için büyük önem taşımaktadır. Tarama önerileri yaş, risk faktörleri ve cinsel davranış özelliklerine göre bireyselleştirilmelidir.
Klamidya ve Gonore Taraması
Klamidya ve gonore kadınlarda en sık görülen bakteriyel cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardır. Her iki enfeksiyon da sıklıkla belirti vermez ancak tedavi edilmediğinde pelvik inflamatuvar hastalık, tubal hasar ve infertiliteye yol açabilir. Yirmi beş yaş altındaki cinsel aktif tüm kadınlara yıllık klamidya ve gonore taraması önerilmektedir.
Yirmi beş yaş üstü kadınlarda yeni veya birden fazla cinsel partner, partner değişikliği veya önceki enfeksiyon öyküsü varlığında tarama endikedir. Gebelikte ilk prenatal vizitte tüm kadınlara klamidya taraması yapılmalı ve yüksek riskli kadınlarda üçüncü trimesterde tekrarlanmalıdır. Tarama için nükleik asit amplifikasyon testi altın standart yöntemdir.
HPV ve Servikal Kanser Taraması
İnsan papilloma virüsü serviks kanseri gelişiminin en önemli nedenidir. HPV taraması ve Pap smear testi servikal kanserin erken tespiti ve önlenmesinde kritik rol oynar. Yirmi bir yaşından itibaren her üç yılda bir Pap smear testi önerilmektedir. Otuz yaş üstü kadınlarda Pap smear ve HPV ko-testi birlikte yapılabilir ve sonuçlar normal ise tarama aralığı beş yıla uzatılabilir.
Anormal tarama sonuçlarında kolposkopi ve biyopsi ile ileri değerlendirme yapılır. HPV aşısı dokuz ile yirmi altı yaş arasındaki kadınlara önerilmektedir ve yüksek riskli HPV tiplerinden koruma sağlar. Aşılanmış kadınlarda da düzenli servikal taramanın sürdürülmesi gereklidir çünkü aşı tüm kanser yapıcı HPV tiplerini kapsamaz.
HIV Taraması
İnsan immün yetmezlik virüsü taraması on üç ile altmış dört yaş arasındaki tüm bireylere en az bir kez önerilmektedir. Yüksek riskli kadınlarda yıllık tarama yapılmalıdır. Risk faktörleri arasında intravenöz ilaç kullanımı, HIV pozitif partner, birden fazla cinsel partner ve cinsel yolla bulaşan hastalık öyküsü bulunur.
Gebelikte ilk prenatal vizitte tüm kadınlara HIV taraması yapılmalıdır. Erken tanı anneden bebeğe bulaşı önlemek için antiretroviral tedavinin zamanında başlatılmasını sağlar. Dördüncü nesil testler hem antikor hem antijen tespiti yaparak pencere dönemini kısaltır ve daha erken tanı imkânı sunar.
Sifiliz Taraması
Sifiliz son yıllarda prevalansı artan bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyondur ve tedavi edilmediğinde kardiyovasküler ve nörolojik komplikasyonlara yol açabilir. Yüksek riskli kadınlarda düzenli tarama önerilmektedir. Gebelikte ilk prenatal vizitte tüm kadınlara sifiliz taraması yapılmalı ve yüksek riskli bölgelerde üçüncü trimesterde ve doğumda tekrarlanmalıdır.
Konjenital sifiliz ciddi fetal komplikasyonlara neden olabilir ve gebelikte erken tedavi ile önlenebilir. Tarama testleri olarak RPR veya VDRL gibi non-treponemal testler kullanılır ve pozitif sonuçlar treponemal testlerle doğrulanır. Tedavide penisilin hâlâ birincil ilaç olarak kullanılmaktadır.
Hepatit B ve C Taraması
Hepatit B virüsü cinsel yolla bulaşabilir ve kronik karaciğer hastalığına yol açabilir. Aşılanmamış ve risk faktörleri bulunan kadınlarda hepatit B taraması önerilir. Gebelikte tüm kadınlara hepatit B yüzey antijeni taraması yapılmalıdır. Pozitif sonuçlarda bebeğe doğumda immünoprofilaksi uygulanarak bulaş önlenebilir.
Hepatit C virüsü öncelikle kan yoluyla bulaşmakla birlikte cinsel bulaş da mümkündür. On sekiz ile yetmiş dokuz yaş arasındaki tüm bireylere en az bir kez hepatit C taraması önerilmektedir. Gebelikte de hepatit C taraması güncel kılavuzlarda yer almaktadır. Kronik hepatit C artık antiviral ilaçlarla tedavi edilebilir duruma gelmiştir.
Tarama Sıklığı ve Genel Öneriler
Cinsel yolla bulaşan hastalık taramasının sıklığı bireysel risk değerlendirmesine göre belirlenir. Yeni partner edinme, birden fazla partner, kondom kullanmama ve daha önce cinsel yolla bulaşan enfeksiyon geçirme tarama sıklığını artıran faktörlerdir. Seks işçileri, erkeklerle seks yapan erkeklerin partnerleri ve madde kullanan bireylerin partnerleri yüksek riskli grupta değerlendirilir.
Tarama sonuçları pozitif olan kadınlarda partner bildirimi ve tedavisi bulaşın önlenmesi için önemlidir. Tedavi sonrası kontrol testleri enfeksiyonun eradike edildiğinin doğrulanması için gereklidir. Koruyucu davranışlar konusunda danışmanlık verilmesi ve kondom kullanımının teşvik edilmesi tarama programlarının ayrılmaz bir parçasıdır. Düzenli tarama cinsel sağlığın korunmasında proaktif bir yaklaşımdır.